Onderstaande tekst komt niet van 'de groene doemdenkers' maar van Paul De Grauwe, een donkerblauwe liberaal die nog gezeteld heeft voor VLD. Hij schreef dit opiniestuk in de Morgen van 16 januari 2010.
Het autosalon is er weer. Het is de jaarlijkse speeltijd van duizenden automobilisten die esthetisch en ander plezier vinden in het bekijken van glimmende auto's. Het is ook de tijd om een trend van de laatste jaren te onderzoeken en te evalueren. Dit is de trend van de terreinwagens (SUV's), de mastodonten van het verkeer. Ze zijn de laatste jaren bijzonder populair geworden en blijven aandeel winnen.
Er stellen zich met deze trend een aantal problemen. Ik zou er twee willen bespreken. Het eerste betreft veiligheid; het tweede het milieu.
Een belangrijk motief bij het aankopen van een terreinwagen is de veiligheid die zo een wagen verschaft. De wetten van de fysica zorgen ervoor dat als ik frontaal bots tegen zo een terreinwagen, ik dood ben en de bestuurder van de terreinwagen er met enkele schrammen van af komt. Voor vele mensen een voldoende reden om zo een wagen te kopen. En ik moet toegeven dat ik daar ook al aan gedacht heb.
Het probleem is dus dat de veiligheid van de inzittenden van de terreinwagen verkregen wordt door een grotere onveiligheid te creëren voor de inzittenden van normale personenwagens. De veiligheid in het verkeer in zijn geheel neemt dus niet toe. Integendeel. De typische bestuurder van een terreinwagen voelt zich veilig, omringd als hij is door al dat staal. Dat grotere gevoel van veiligheid leidt er bij vele bestuurders toe om sneller en roekelozer te rijden. We hebben dus te maken met een probleem waarbij een deel van de bevolking veiligheid koopt door anderen onveiliger te maken.
Als liberaal ben ik een grote voorstander van vrijheid. Maar zoals we allen weten wordt de vrijheid van de ene beperkt door de vrijheid van de anderen. De vrijheid van de koper van een terreinwagen die hierdoor meer veiligheid verwerft, botst op de vrijheid van de anderen die ook van een veiliger verkeer willen genieten. Dat betekent dat de vrijheid om zonder beperkingen veiligheid te kopen ten koste van anderen moet beperkt worden.
Zonder zo een beperking riskeren we in een 'wapenwedloop' terecht te komen. Die ziet er als volgt uit. Meer en meer mensen voelen zich bedreigd door de nieuwe mastodonten van het verkeer, en kopen ook zo een terreinwagen. Maar hoe meer terreinwagens er rondrijden, hoe onveiliger het verkeer wordt, en hoe meer we moeten uitgeven om tot zo een pover resultaat te komen. In de limiet wordt iedereen gedwongen een terreinwagen te kopen, iedereen heeft meer kosten gedaan, en niemand is veiliger, integendeel.
Het tweede probleem heeft te maken met het milieu. Terreinwagens verbruiken meer materiaal en meer energie, ze stoten meer schadelijke stoffen uit en belasten de wegen meer, zonder dat de eigenaar voor deze externe kosten voldoende betaalt. De belastingen op deze terreinwagens zijn nu wel hoger dan voor de modale personenwagen maar weerspiegelen zeker nog niet de maatschappelijke kosten die het gebruik van die wagens meebrengen.
Hoe lossen we dit probleem op? De economen onder ons hebben al herkend dat het hier gaat om een probleem van externe kosten. De eigenaar van een terreinwagen creëert meer verkeersonveiligheid, en hij draagt daar de kosten niet van; hij creëert meer milieuschade en draagt onvoldoende bij in de kosten. De econoom heeft een duidelijke oplossing voor zo een probleem: de eigenaars van terreinwagens moeten extra belastingen betalen. Dat is een manier om hen de rekening te presenteren voor al de extra kosten die ze opleggen aan anderen.
Dat is inderdaad een goede regel. Toch wil ik hier pleiten voor een andere oplossing: beperk het gewicht van personenwagens. En zorg ervoor dat het maximale gewicht beneden het gewicht valt van terreinwagens zodat die wagens gewoon de straat niet meer op mogen. Er zullen dan nog misschien miniterreinwagens kunnen rondrijden, kwestie van de nostalgici van klein jeeps te sussen.
Ik denk dat mijn voorstel beter is dan een extra belasting. Ik ben inderdaad gevoelig voor het argument dat met een extra belasting alleen de rijken ons verkeer onveilig zullen kunnen maken. Het is beter een algemene niet-discriminatoire regel in te voeren die ervoor zorgt dat de wedloop naar grotere en zwaardere personenwagens stopt. Deze beperking zal dan gelden voor rijk en arm.
Het maatschappelijke draagvlak om een dergelijke regel door te voeren is er. Wat ontbreekt, is de politieke wil. Die is er niet, ook mede dankzij het haast onstuitbare lobbywerk van de automobielsector. Deze laatste zet vele middelen in om de mastodonten te kunnen produceren die grote winstmarges opleveren. De overheid kan en moet die dynamiek stoppen.
In de limiet wordt iedereen gedwongen een terreinwagen te kopen, iedereen heeft meer kosten gedaan, en niemand is veiliger
